Asya'nın Uyanışı/ Rene Grousset
Hazırlayan: Saadettin Gömeç

Akçağ Yayınlan/ 288
Tarih /8
ISBN 975-338-265-6

Dizgi ve İçdüzen/ Reyhan Ltd, Şti. 230 18 57
Kapak/ Emin Bebek
Baskı/ Başer Matbaası
1. Baskı/ 1999 - Ankara

Genel Yönetmen/ Ahmet Hikmet Ünalmış
Yayın Yönetmeni/ Hüseyin Hüsnü Yazıcı
Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş.
Tuna Cad. 8/1 06420 Kızılay - Ankara
Tel: (312) 432 1798 - 433 86 51
Faks: 432 28 52

Rene Grousset

ASYA’NIN UYANIŞI
İNGİLİZ EMPERYALİZMİ VE MİLLETLERİN İSYANI

Yayına Hazırlayan:
Saadettin GÖMEÇ

AKÇAĞ

İÇİNDEKİLER

ÖNSÖZ …………………………………………………………………………1
GİRİŞ....................................................................................................................3

I. BOLUM
TÜRK MİLLİYETÇİLİĞİ VE MÜSLÜMANLARlN AYAKLANMASI….5
1- Meselenin İç Yüzü……………………………………………………………5
2- Osmanlı Devleti’nin Çöküşü………………………………………………….8
3- Milli Mücadele………………………………………………………………15
4- Ankara’nın Zaferi……………………………………………………………24

II. BÖLÜM
SURİYE’NİN KURTULUŞU………………………………………...………31
1- Suriye Meselesinin İzahı…………………………………………………….31
2- 1919’da Suriye Meselesi…………………………………………………….36
3- Suriye Üzerinde Fransız Mandasının Oluşması……………………………..41
4- Filistin Meselesi……………………………………………………………..43
5- Suriye ve Irak Kralığı………………………………………………………..47

III. BÖLÜM

MISIR'IN İSTİKLALİ………………………………………………………..51
1- Bugünkü Mısır’ın Teşekkülü………………………………………………..51
2- Mısır İhtilali…………………………………………………………………54
3- Mısır’ın İstiklali……………………………………………………………..59

IV. BÖLÜM
HİNDİSTAN’IN İSTİKLALİ………………………………………………...63
1- Hint Meselesinin Öncesi…………………………………………………….63
2- Milliyet Cereyanı ve Hareket Devri…………………………………………67
3- Milliyet Fikri-İhtilal Devresi………………………………………………...72
4- Gandi ve Hintlilerin İngilizlerden Yüz Çevirmesi…………………………..77
V. BÖLÜM

İRAN MİLLİYETÇİLİĞİ VE AFGANİSTAN’IN İŞGALİ……………….85
1- İran Meselesinin Esası……………………………………………………….85
2- İran İhtilali…………………………………………………………………...87
3- Sir Percikoks ve İran’ın Dolandırılması……………………………………..91
4- İran’ın Kurtuluşu…………………………………………………………….98
5- Afganistan’ın Uyanışı……………………………………………………...100

VI. BOLUM
UZAKDOĞU’NUN DEĞİŞMESİ…………………………………………..107
1- Çin Tarihinin Esasları……………………………………………………...107
2- Japon Tarihinin Esasları……………………………………………………110
3- Japon İhtilali………………………………………………………………..113
4- Çin-Japon Savaşı…………………………………………………………...119
5- Mançuların Çöküşü.......................................................................................123

VII. BÖLÜM
JAPON HAKİMİYETİ...................................................................................129
1- Rus-Japon Savaşı…………………………………………………………..129
2- Rus-Japon Savaşının Sonuçları…………………………………………….136
3- Japonya ve I. Dünya Savaşı………………………………………………..138
4- Amerika ve Japonya Arasında Rekabet……………………………………142
5- İngiliz-Japon İttifakının Bozulması………………………………………...146

VIII. BÖLÜM
ÇİN CUMHURİYETİ………………………………………….……………151
1- Çin İhtilali………………………………………………………………….151
2- Yuan Shih-k’ai’nin Konsüllüğü…..………………………………………..157
3- Askeri Anarşi………………………………………………………………158
4- Çin Cumhuriyetinin Geleceği……………………………………………...161

SONUÇ………………………………….……………………………………165
DİZİN………………..………………………………………………………..171

ÖNSÖZ

Özellikle 20. yüzyıl, dünyada küçük devletlerin istiklallerine kavuştukları bir dönemdir. Büyük imparatorlukların kalıntılarından küçük küçük milli devletler meydana gelmiştir. 1924’te Le Reve iI de L’asie adıyla Rene Grousset tarafından neşredilen bu eser, emperyalist güçlere karşı bu küçük devletlerin bağımsızlık mücadelelerini meydana getirmektedir.

Yazar birçok tahminlerinde isabetli olduğu gibi, kitabın hemen tamamında İngilizler aleyhinde görülür. İngiltere’nin I. Dünya Savaşı sonrası Fransa ve diğer müttefiklere karşı oyun oynamasını kabul edememektedir. Asya’nın Uyanması adlı bu kitapta, Türk Tarihi bakımından da çok önemli hususlar bulunmaktadır. Bugünkü “Filistin Meselesi” ve “Orta Doğu Buhranı”nın temeline inilmiş olması ve sebeplerinin açıklanması aynı bir öneme haiz bulunmaktadır.

1885 yılında Fransa’da doğan Rene Grousset Doğu araştırmaları konusunda bir hayli üne sahiptir. Uzun Yıllar Doğu Dilleri Okulu’nda (Ecole des Langues Orientales) tarih ve coğrafya dersi vermiştir. Grousset’in diğer eserleri arasında Histoire de L'asie (Asya Tarihi 1922), Histoire de L'Extreme Orient (Uzak Dogu Tarihi 1929), Histoire des Croisades et du royoume Franc de Jerusalem (Haçlılar ve Kudüs Frank Krallığı Tarihi 1933-1936), L'Empire des Steppes (Bozkır İmparatorluğu, 1939), Le Conquerant du Monde (Dünya Fatihi 1944) bulunmaktadır. Rene Grousset 1952 senesinde, Paris’te ölmüştür.

Elinizde bulunan bu küçük eser Nurullah Ata tarafından çevrilmiş ve 1927 yılında Hakimiyet-i Milliye Matbaası’nda neşredilmiştir. Hala önemini sürdüren Asya Meselesini ve dolayısıyla Şark Meselesini anlatmak ve yazarın bazı tespitlerinin yıllar öncesinden doğruluğunu göstermek maksadıyla eser tarafımızdan Latin harflerine aktarılarak, sadeleştirilmiştir.

Doç.Dr. Saadettin GÖMEÇ

GİRİŞ

Orta Çağ’ın sonlarından beri devam ede-gelen tarihi iki büyük meseleyi; Balkanlar meselesiyle, Ren meselesini, yani bilinen tabiriyle “Şark Meselesi” ve “Garp Meselesi”ni Avrupa Savaşı durdurmuştur. Şimdi daha geniş, fakat içerdiği tehlikeler daha uzak gibi göründüğü için kendisine diğerlerinden daha az önem verilen ve halledilmesi gereken bir dava kalıyor, “Asya Meselesi”.

Yalnız Batı Avrupa’yı değil Amerika ile Avustralya’yı da doğrudan doğruya ilgilendiren bu mesele şudur: Toplam 870 milyon Asyalı veya Afrikalı Müslümanı hükmü, denetimi veya tâbiyetleri altında bulunduran Avrupalılar hegemonyalarını daha uzun zaman devam ettirebilecekler mi? Bu ayrıcalıklı durumun sona erme tehlikesiyle karşı karşıya bulunduğu bazı işaretlerden tahmin olunamaz mı? Japonya’nın Rusya’yı mağlup etmesi bu nokta-i nazardan dünya tarihinin bir devresinin son bulduğunu göstermez mi? Portsmouth Antlaşmasının ertesinde ortaya çıkan Avrupa Savaşı da, Avrupa’nın başındaki tacı büsbütün düşürmedi mi? Wells, 1919 senesinde diyordu ki: ''Bu savaşın Avrupa’yı Asya’ya nispetle ne derece zayıflattığını takdir etmemiz için elimizde henüz hiç bir delil yoktur.” İngiliz yazarın sezdiği bu durumun derecesini şimdi ölçebiliriz: Bunun için Düvel-i Muazzama ile Bab-ı âli arasında imzalanmış ittifakları, Lozan Antlaşması şartlarıyla mukayese etmek kafidir.

Bundan önce yazdığımız bir kitapta , Asya topluluklarının öne çıkmalarından önceki gelişmelerini göstermiştik. Şimdi Asya tarihinin Avrupa’nın hakimiyeti altındaki devrinden bahsetmemiz gerekiyor. Biz bunu sadece Avrupa siyasi tarihi veya müstemleke tarihinin bir parçası diye göz önüne alarak değil olayların bizzat Asya toplumları üzerindeki tesirlerini de incelemeye çalışarak yazacağız. Çünkü, mesela Hindistan tarihi İngilizler gelir gelmez İngiltere tarihine karışıverdi. Bilakis İngiliz barışı ve merkeziyetçiliğinin sayesindedir ki Hindistan manevi birliğini meydana getirebildi. Şimdi Avrupa devletlerin hakimiyetinde bulunan Asya milletlerin siyaseti, bu meseleye en az vakıf olanları bile ilgilendirmektedir. Hatta bu kitabın metninde göreceğiz ki Avrupa’nın işgalleri Asyalı milletlerin gelişmesine mani olmak şöyle dursun, o gelişmeye yardımcı bile olmuştur. Avrupalıların istilası, kendi arzuları doğrultusunda fethettikleri yerlerde siyasi, milli ve içtimai hadiselerin doğmasına sebep oldu. Bunlar, onları gaflet uykusundan uyandırdı ve kendi kendilerini anlamalarına yol açtı. Mançuların Çin’inden, Sun Yat-sen’in Çin’i, Büyük Mogolların Hindistan’ından Gandi ve Kongre Partisi’nin Hindistan’ı meydana çıktı. Muhammed Said’in Türkistan’ından da Kemal Paşa’nın küçülmesi mümkün olmayan Türkiye’si, son Hidivlerin Mısır’ından da Zaglul Paşa’nın Mısır’ı doğdu. Gözlerinizin önünde her tarafta Asya’nın Avrupalılaşmasını ve Avrupa’ya karşı isyanını doğuran bu umumi gelişmeyi inceleyeceğiz. Bu isyanın başlıca sebebi olan ve tekrar eden başarısızlıkları ile de onun başlıca kurbanı olmaya mahkum bulunan İngiliz emperyalizminin de bu kitapta hususi bir yeri olacaktır.

KİTABIN TAMAMI İÇİN İSTEME ADRESİ: Akçağ Basım Yayım Pazarlama A.Ş. Tuna Cad. 8/1, 06420, Kızılay/ Ankara Tel: 0312 432 17 98 Faks: 0312 432 28 52